Historia Hiszpanii: Oświecenie

Standardowy

W Hiszpanii dochodziło jednocześnie do ciągłości oraz zmian. Dynastia Burbonów starała się przywrócić państwu dawną pozycję. Jednak rozwój kraju został zahamowany przez wojny, co w konsekwencji doprowadziło do utraty większości poza europejskich ziem dawnego mocarstwa…

Z reguły śmierć bezdzietnego króla wiązała się z walkami ewentualnych kandydatów o tron. Podobna sytuacja miała miejsce w listopadzie 1700 roku po śmierci Karola II, mimo iż w testamencie wskazał swojego następcę. Miał nim zostać siedemnastoletni Filip – wnuk Ludwika XIV i Marii Teresy, córki króla Hiszpanii. Jednak arcyksiążę Karol VI Habsburg ani myślał rezygnować z dziedzictwa. Ponadto w całej Europie panował niepokój. Niemalże wszyscy byli zdania, iż wraz ze wstąpieniem Filipa na tron Hiszpania połączy się Francją tworząc supermocarstwo. W ten sposób w 1701 roku wybuchła wojna o sukcesję hiszpańską. Po jednej stronie stanęły Hiszpania i Francja, natomiast po drugiej Austria, Wielka Brytania i Holandia. Długoletnia wojna zakończyła się pokojami w Utrechcie (kwiecień 1713) i w Rastatt (marzec 1714) na mocy których Filip V został uznany za prawowitego króla Hiszpanii. Musiał jednak zrzec się roszczeń do francuskiego tronu. Ponadto uniknięto podziału Hiszpanii, a hiszpańskie terytoria w Ameryce pozostały nietknięte. Niestety pokój był mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego wielkim upokorzeniem… Austria zyskała hiszpańskie ziemie w Holandii oraz Italii (Mediolan, Neapol, Sardynię i Toskanię). Brytyjczycy otrzymali Gibraltar, Minorkę, wyłączność na dostarczenie niewolników przez trzydzieści lat oraz wysyłanie 500 ton towarów rocznie do hiszpańskich kolonii.

Traktaty nie zakończyły jednak konfliktu Filipa V z Karolem VI. Ten pierwszy nie zrzekł się swoich praw do posiadłości włoskich, natomiast drugi do hiszpańskiego tronu. W czasie, gdy cesarz Karol VI był pochłonięty wojną z Turcją Filipowi udało się zająć Sardynię i Sycylię. Sukcesy Hiszpanów skończyły wraz z podpisaniem przez Karola czwórprzymierza z Francją, Anglią i Holandią. Przeważające siły wroga zmusiły Filipa podpisania traktatu w Cambrai  (1724) na mocy którego Hiszpania zrezygnowała z podbitych terenów. Mimo początkowych sukcesów rządów Burbonów sytuacja na Półwyspie Iberyjskim nie wyglądała najlepiej. Co prawda dzięki reformom podatków znacznie wzrósł przychód państwa (ze 120 mln reali w 1703 roku do 360 mln w 1745) to państwo i tak wydawało więcej niż zarabiało. Tak więc najważniejszym zadaniem było zapewnienie niezbędnych środków, dzięki którym Hiszpania powróciłaby do dawnej pozycji.

Po śmierci Filipa w 1746 roku władzę przejął Ferdynand VI. Prowadził on politykę pokojową i neutralną. Wprowadził wiele reform, między innymi: spis gruntów i nieruchomości, uregulował stosunki z Państwem Kościelnym, podpisując w 1753 konkordat. Za rządów Ferdynanda o wpływy rywalizowało dwóch ministrów, mających zupełnie inna wizję hiszpańskiej polityki zagranicznej. José de Carvajal y Lancaster był zwolennikiem rozwiązań pokojowych oraz sojuszu z Anglią. Jego głównym oponentem był zwolennik zawarcia przymierza z Francją – Zenón de Somodevilla y Bengoechea, znany bardziej jako markiz Ensenada. Taka sytuacja miała miejsce aż do interwencji wieloletniego ambasadora Wielkiej Brytanii w Madrycie. Benjamin Keene spowodował usunięcie ze stanowiska markiza Ensenadę, którego zastąpił Irlandczyk Ricardo Wall. W 1758 roku Hiszpanię ogarnął paraliż, gdy po śmierci swojej żony Ferdynand oszalał. Taka sytuacja miała miejsce aż do śmierci króla w sierpniu 1759 roku. Wówczas na tron wstąpił jego przyrodni brat Karol III panujący dotąd w Królestwie Neapolu.

Karol był bez wątpienia ponadprzeciętnym władcą. Nowy król pozyskał dla swojego rządu grupę zdolnych ministrów, spośród których na szczególną uwagę zasługują dwaj włosi: Jerónimo Grimaldi oraz Leopoldo de Gregorio. Jedną z pierwszych decyzji Karola III było porzucenie neutralności i włączenie się w wojnę siedmioletnią po stronie Francji. Pomimo początkowych sukcesów na mocy późniejszego pokoju paryskiego (luty 1763) Hiszpania musiała zrzec się na rzecz Wielkiej Brytanii Florydy i wszystkich hiszpańskich terytorium na wschód od Missisipi, a także przywilejów handlowych w Hondurasie. Jednak w zamian za straty i okazaną pomoc otrzymała od Francji Luizjanę. Kolejna wielka klęska nie odbiła się bez echa. W marcu 1766 roku wybuchł bunt mieszczan w Madrycie, gdy ucichł rząd starał się odnaleźć winnych. Podejrzenia padły na bogaty zakon jezuitów. Krucjata przeciwko zakonnikom zakończyła się w lutym 1767 roku. Opublikowano wówczas królewski edykt wydalający jezuitów w Hiszpanii i jej terytoriów zamorskich oraz nakazywał konfiskatę majątku zakonu.

Trzeba jednak dodać, iż za panowania Karola III dokonano wielu trwałych i udanych reform. Największą była z całą pewnością reforma armii. Z rozkazu króla założono szkoły wojskowe w Avili i Segowii. Natomiast w Barcelonie, Santandrze i Sewilli powstały zakłady produkujące broń. Ruszyła również budowa okrętów. Na efekty nie trzeba było długo czekać. W 1783 roku marynarka wojenna Hiszpanii posiadała sześćdziesiąt siedem okrętów liniowych i trzydzieści dwie fregaty, co czyniło ją drugą flotyllą w Europie. Zarzewiem nowego konfliktu był wybuch wojny o niepodległość stanów zjednoczonych w 1775 roku. Karol wierzył, że wojna pomoże odzyskać terytoria utracone w wyniku traktatu paryskiego z 1763 roku i nie mylił się. Pokój zawarty w Wersalu we wrześniu 1783 roku oddawał Florydę oraz Minorkę Hiszpanii, jednak Brytyjczycy zachowali swoje wpływy w Hondurasie. W ten sposób pozycja byłego mocarstwa wydawała się być w pełni przywrócona.

Gdy w 1788 roku Karol IV odziedziczył tron po zmarłym ojcu wszystko wskazywało na to, iż będzie kontynuował jego politykę. Jednak wybuch rewolucji francuskiej w 1789 roku zniweczył pierwotne plany. Kiedy został królem, sprawy państwowe zostawił swojej żonie – Marii Ludwice Parmeńskiej i jej domniemanemu kochankowi – Manuelowi Godoy. Jedyną poważną inicjatywą Karola było zwrócenie się do o pomoc w rozprawieniu się z partią reformatorską, która chciała doprowadzić do liberalizacji w Hiszpanii po wybuchu rewolucji we Francji. W innych sprawach Karol zachowywał się biernie, zgadzał się praktycznie na wszystko. W maju 1808 roku Napoleon I zmusił Karola IV i jego syna – Ferdynanda VII, do abdykacji, przekazując tron Hiszpanii swojemu bratu Józefowi…

Kolejna część zostanie opublikowana na stronie mints.blog.pl

The following two tabs change content below.

Ostatnie wpisy Patryk Gęsicki (zobacz wszystkie)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>